กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เดินหน้าขับเคลื่อนระบบ Sandbox แก้ไขปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลัง ชูโมเดลกระจายพันธุ์ต้านทานและสร้างระบบธนาคารท่อนพันธุ์ยั่งยืนเพื่อเกษตรกร

นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในฐานะที่ปรึกษาคณะกรรมการ เข้าร่วมการประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลังและขับเคลื่อน SANDBOX อย่างครบวงจร ครั้งที่ 1/2569 โดยมี นายพงศ์ไท ไทโยธิน รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นประธานการประชุม พร้อมด้วย นายวีรศักดิ์ บุญเชิญ รองอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร นางศศิญา ปานตั้น รองอธิบดีกรมวิชาการเกษตร นายนิสิต ไขแสง ที่ปรึกษาคณะกรรมการ นายวิเชียร สุขสร้อย ที่ปรึกษาคณะกรรมการ ผู้บริหารในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สถาบันวิชาการ และภาคเอกชน เข้าร่วมการประชุม เมื่อวันพุธที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ณ ห้องประชุมกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 123 เพื่อกำหนดมาตรการเชิงรุกในการควบคุมและป้องกันการแพร่ระบาดของโรคใบด่างมันสำปะหลังอย่างเร่งด่วนและเป็นระบบครบวงจร

ทั้งนี้ นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้เน้นย้ำว่าการขับเคลื่อนระบบ Sandbox เป็นนโยบายสำคัญระดับประเทศภายใต้การกำกับดูแลของ นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยมีข้อสั่งการให้ทุกหน่วยงานเริ่มขับเคลื่อนพื้นที่ Sandbox ทันทีด้วยทรัพยากรที่มีอยู่โดยไม่ต้องรออนุมัติงบกลาง รวมทั้งยกระดับแปลงนำร่องให้เป็นเกษตรแม่นยำครบวงจร ทั้งการใช้ระบบน้ำหยด โซลาร์เซลล์เพื่อลดต้นทุน สารชีวภัณฑ์ ไบโอชาร์ และการปลูกพืชตระกูลถั่วแซมเพื่อสร้างรายได้เสริม 5,000 บาท/ไร่ โดยตั้งเป้าหมายผลผลิตสูงถึง 6–8 ตันต่อไร่ ตลอดจนวางระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ผ่าน Agri-Map และแอปพลิเคชันดิจิทัล เพื่อขยายผลสู่ Food Security Sandbox ในปี 2571 ร่วมกับกระทรวงอุตสาหกรรมและกระทรวงพาณิชย์

ด้าน นายพงศ์ไท ไทโยธิน รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในฐานะประธานการประชุม ได้รับข้อเสนอสำคัญ โดยที่ประชุมมีมติเห็นชอบการกำหนดพื้นที่ Sandbox นำร่อง 4 จังหวัด ได้แก่ นครราชสีมา กาญจนบุรี กำแพงเพชร และศรีสะเกษ พร้อมอนุมัติจัดสรรท่อนพันธุ์ต้านทานโรคใบด่าง (พันธุ์อิทธิ 1, 2, 3) ที่ปลอดภาระพันธะสัญญารวม 1,500 ไร่ จากกรมวิชาการเกษตร มูลนิธิสถาบันพัฒนามันสำปะหลังแห่งประเทศไทย และกรมส่งเสริมการเกษตร นำร่องแจกจ่ายให้แก่เกษตรกรที่มีระบบน้ำในแปลงรายละ 1 ไร่ รวม 1,500 ราย ใน 3 จังหวัดที่มีการระบาดหนัก ได้แก่ นครราชสีมา กาญจนบุรี และกำแพงเพชร (จังหวัดละ 500 ราย) สำหรับจังหวัดศรีสะเกษซึ่งเป็นพื้นที่ระบาดต่ำและเป็นพื้นที่สีเขียว (Green Area) จะรับท่อนพันธุ์นำร่องจากกรมวิชาการเกษตรในช่วงต้นฤดูฝน เพื่อขยายพันธุ์สะอาด พร้อมคัดกรองแปลงด้วยชุดตรวจเชื้อไวรัสใบด่างมันสำปะหลังด้วยวิธี Strip Test เพื่อยืนยันความสะอาดและปลอดโรคของท่อนพันธุ์ ก่อนส่งต่อให้พื้นที่ระบาดหนัก ขณะเดียวกัน ที่ประชุมได้กำหนดราคาอ้างอิงการผลิตท่อนพันธุ์ต้านทานที่ 5.00 บาท/ลำ และค่าขนส่ง 0.50 บาท/ลำ (รวม 5.50 บาท/ลำ) สำหรับท่อนพันธุ์นำร่องประมาณ 600,000 ลำ คิดเป็นงบประมาณรวมทั้งสิ้นประมาณ 3.3 ล้านบาท โดยมอบหมายให้สมาคมแป้งมันสำปะหลังไทยนำเสนอต่อคณะกรรมการสมาคมฯ เพื่อพิจารณาสนับสนุนงบประมาณดังกล่าวต่อไป

นอกจากนี้ ที่ประชุมยังได้อนุมัติกลไกธนาคารท่อนพันธุ์ โดยใช้ท่อนพันธุ์ต้านทานที่มีอัตราขยายพันธุ์ 1:4 (ท่อนพันธุ์จาก 1 ไร่ ขยายปลูกได้ 4 ไร่) ซึ่งกำหนดให้เกษตรกรชุดแรก 1,500 ราย เมื่อเก็บเกี่ยวแล้วต้องส่งมอบท่อนพันธุ์ 50% คิดเป็นปริมาณท่อนพันธุ์สำหรับปลูกได้ 2 ไร่ ส่งต่อให้แก่เกษตรกรรายถัดไปจำนวน 3,000 ราย (รายละ 1 ไร่) ที่จัดทำบัญชีจับคู่ไว้ล่วงหน้าในชุมชน พร้อมทำสัญญาห้ามขุดมันก่อนกำหนดเวลาเพื่อป้องกันท่อนพันธุ์เสียหาย รวมถึงมอบหมายให้กรมส่งเสริมการเกษตรเร่งรวบรวมข้อมูลแปลงพันธุ์ต้านทานเดิมที่มีอยู่ประมาณ 45,000 ไร่ จัดทำระบบติดตามแปลง (Agri-Map / Pinpoint) และทำหนังสือขอตั้งงบพัฒนาจังหวัดปี 2571 ตลอดจนรับแนวคิดแผนปฏิบัติการ 4C ประกอบด้วย 1) Control: การควบคุมพื้นที่ระบาด สำรวจแปลงรายแปลง และสกัดกั้นการขนย้าย 2) Community: การจัดตั้งระบบธนาคารท่อนพันธุ์ชุมชนและส่งเสริม Contract Farming ผ่านสหกรณ์ 3) Clean: การผลิตท่อนพันธุ์สะอาดด้วยนวัตกรรม Tissue Culture / Mini-stem Cutting และการกำหนด Zoning และ 4) Cooperation: การบูรณาการงบประมาณและภาคีเครือข่าย 4 ภาคส่วน (ภาครัฐ วิชาการ เอกชน และเกษตรกร/สหกรณ์) เพื่อนำไปถอดเป็นแผนปฏิบัติการจริงระดับจังหวัด ก่อนนัดหมายการประชุมติดตามความก้าวหน้าครั้งถัดไปในวันพฤหัสบดีที่ 26 พฤศจิกายน 2569 ต่อไป