7 ความร่วมมือไทย–จีน : จากสวนทุเรียนสู่รถ EV และสมดุลความมั่นคง

บทวิเคราะห์ประกอบการเยือนประเทศไทยของนายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีน ระหว่างวันที่ 13–15 พฤศจิกายน 2569

13 พฤศจิกายน 2569 | อ้างอิงข้อมูลข่าวและสาระมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569

การเยือนอย่างเป็นทางการของนายหลี่ เฉียง มีความสำคัญมากกว่าพิธีการทางการทูต เพราะเป็นจังหวะที่ไทยและจีนเตรียมขยายความร่วมมือทั้งด้านเกษตร อุตสาหกรรม เทคโนโลยี กำลังคน และความมั่นคง ท่ามกลางการแข่งขันทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ที่เข้มข้นขึ้น

คณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 เห็นชอบร่างเอกสารและกรอบดำเนินการที่เกี่ยวข้องรวม 7 เรื่อง การเห็นชอบร่างยังไม่ใช่หลักฐานว่าได้ลงนามหรือเริ่มมีผลแล้ว แต่เป็นขั้นตอนสำคัญก่อนดำเนินการร่วมกัน

1. ทุเรียนไทยเกือบ 1.4 แสนล้านบาท : ทำไมต้องปรับกติกาการส่งออก?

มติ ครม. ที่เกี่ยวข้อง เห็นชอบร่างพิธีสารข้อกำหนดด้านสุขอนามัยพืชสำหรับส่งออกทุเรียนสดไทยไปจีน ระหว่างกระทรวงเกษตรและสหกรณ์กับสำนักงานศุลกากรจีน (GACC) เพื่อใช้แทนพิธีสารเดิมปี 2567 พร้อมมอบรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ หรือผู้แทนลงนาม

ช่วงมกราคม–กันยายน 2569 ไทยส่งออกทุเรียนสดไปจีน 1,217,695 ตัน มูลค่า 139,878 ล้านบาท เฉลี่ยราว 15,542 ล้านบาทต่อเดือน ตัวเลขนี้ชี้ว่าตลาดจีนมีความสำคัญต่อรายได้เกษตรกรไทย แต่ก็ทำให้ไทยต้องบริหารความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดใหญ่

พิธีสารใหม่เน้นระบบจัดการศัตรูพืชกักกัน ตั้งแต่สวนมาตรฐาน GAP ถึงโรงคัดบรรจุ GMP เพื่อลดความเสี่ยงสินค้าถูกกักกันหรือระงับนำเข้าและรักษาความสดระหว่างขนส่ง ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าทุเรียนจะผ่านด่านโดยไม่ต้องตรวจสอบ

2. สละสดเปิดตลาดจีน : มูลค่าไม่ใหญ่ แต่โอกาสสำคัญ

มติ ครม. ที่เกี่ยวข้อง เห็นชอบร่างพิธีสารสุขอนามัยพืชสำหรับส่งออกสละสดไทยไปจีน ระหว่างกระทรวงเกษตรฯ กับ GACC และมอบรัฐมนตรีหรือผู้แทนลงนาม

ไทยมีผลผลิตสละเฉลี่ยประมาณ 32,000 ตันต่อปี และประเมินว่าการเปิดตลาดจีนอาจเพิ่มมูลค่าส่งออกอย่างน้อย 76 ล้านบาทต่อปี จุดสำคัญคือการเพิ่มทางเลือกจำหน่าย ลดการกระจุกตัวของตลาดในประเทศ และสร้างแรงจูงใจยกระดับมาตรฐานสวนกับโรงคัดบรรจุ

อย่างไรก็ตาม การเปิดตลาดไม่เท่ากับคำสั่งซื้อทันที ความสำเร็จต้องวัดจากการขึ้นทะเบียนผู้ส่งออก ต้นทุนโลจิสติกส์ ความต้องการผู้บริโภค และรายได้ที่เกษตรกรได้รับจริง

3. ความปลอดภัยอาหาร BRI : เพิ่มช่องทางการค้าโดยไม่ลดมาตรฐาน

มติ ครม. ที่เกี่ยวข้อง เห็นชอบให้ไทยเข้าร่วม BRI Food Safety Cooperation Mechanism และเห็นชอบร่างขอบเขตการดำเนินงาน (TOR) พร้อมอนุมัติให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ หรือผู้แทนลงนาม

กลไกนี้ก่อตั้งโดย GACC เมื่อปี 2566 เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลและประสานการกำกับดูแลความปลอดภัยอาหาร การเข้าร่วมอาจช่วยลดอุปสรรคทางเทคนิคและเพิ่มความเข้าใจด้านมาตรฐานระหว่างไทย จีน และสมาชิกอื่น แต่ไม่ใช่การได้รับสิทธิพิเศษการค้าโดยอัตโนมัติ และไม่ได้หมายถึงการเข้าร่วมพันธกรณีทุกด้านของ BRI

4. รถ EV : ไทยจะเป็นฐานผลิตเทคโนโลยีหรือเพียงฐานประกอบ?

มติ ครม. ที่เกี่ยวข้อง เห็นชอบร่าง MOU ความร่วมมือด้านอุตสาหกรรมยานยนต์ ระหว่างกระทรวงอุตสาหกรรมไทยกับกระทรวงอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศจีน ครอบคลุมการลงทุน การค้า นวัตกรรม มาตรฐานและกฎระเบียบ พร้อมมอบรัฐมนตรีหรือผู้ได้รับมอบหมายลงนาม

การเปลี่ยนผ่านสู่รถยนต์ไฟฟ้าและยานยนต์อัจฉริยะกำลังเปลี่ยนห่วงโซ่อุตสาหกรรมโลก ไทยมีฐานผลิตและเครือข่ายชิ้นส่วนเดิม ขณะที่จีนมีเทคโนโลยีและผู้ผลิตรายใหญ่ ความร่วมมือจึงอาจเพิ่มโอกาสลงทุนและการแข่งขัน แต่ต้องจับตาสัดส่วนชิ้นส่วนไทย การถ่ายทอดเทคโนโลยี และการจ้างงานในประเทศ

MOU เป็นกรอบความร่วมมือ ยังไม่ใช่ยอดลงทุนที่ยืนยันแล้ว ผลประโยชน์จะชัดเมื่อเกิดโครงการจริงและผู้ประกอบการไทยเข้าถึงห่วงโซ่การผลิตได้

5. อาชีวศึกษา : ทำให้การลงทุนใหม่กลายเป็นงานของคนไทย

มติ ครม. ที่เกี่ยวข้อง เห็นชอบจัดทำ MOU ความร่วมมืออาชีวศึกษาระหว่างกระทรวงศึกษาธิการไทยและจีน และอนุมัติให้เลขาธิการคณะกรรมการการอาชีวศึกษาลงนามฝ่ายไทย

อุตสาหกรรม EV ต้องการทักษะด้านแบตเตอรี่ ไฟฟ้า อิเล็กทรอนิกส์ ระบบอัตโนมัติ และดิจิทัล ความร่วมมือด้านหลักสูตรและการฝึกอบรมจึงเป็นสะพานเชื่อมการลงทุนกับคนไทย ความสำเร็จต้องดูจำนวนหลักสูตรที่ใช้จริง การฝึกงาน การรับรองทักษะ และการมีงานทำ ไม่ใช่เพียงการแลกเปลี่ยนทางวิชาการ

6. ความมั่นคง GSI : ร่วมมือกับจีน แต่ต้องรักษาสมดุลทางการทูต

มติ ครม. ที่เกี่ยวข้อง เห็นชอบร่าง MOU ระหว่างกระทรวงการต่างประเทศไทยและจีนว่าด้วยการส่งเสริมความร่วมมือตามข้อริเริ่มด้านความมั่นคงระดับโลก (GSI) พร้อมอนุมัติให้รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ หรือผู้ได้รับมอบหมายลงนาม

ร่างความร่วมมือเน้นการหารือ ประสานงานในเวทีพหุภาคีและอาเซียน ตลอดจนการดำเนินการที่สอดคล้องกับกฎหมายและพันธกรณีระหว่างประเทศ ไม่ใช่หลักฐานว่าไทยเข้าร่วมพันธมิตรทางทหารกับจีน การรักษาความสัมพันธ์กับจีนควรดำเนินควบคู่กับความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ อาเซียน และหุ้นส่วนอื่น เพื่อรักษาอิสระเชิงนโยบายของไทย

7. ปรับเพดานเจ้าหน้าที่กงสุล : กติกาเดิมกับภารกิจยุคใหม่

มติ ครม. ที่เกี่ยวข้อง เห็นชอบยกเลิกข้อจำกัดจำนวนเจ้าหน้าที่สถานกงสุลใหญ่จีนในไทยและไทยในจีนที่เคยกำหนดไม่เกินแห่งละ 12 คน และเห็นชอบร่างหนังสือแลกเปลี่ยนเพื่อแก้ไขความตกลงจัดตั้งสถานกงสุลใหญ่ 3 ฉบับ โดยใช้การหารือและหลักต่างตอบแทน

เมื่อการค้า การศึกษา การท่องเที่ยว และการเดินทางระหว่างประชาชนขยายตัว การจัดกำลังเจ้าหน้าที่กงสุลจำเป็นต้องยืดหยุ่นขึ้น แต่การยกเลิกเพดานไม่ได้แปลว่าเพิ่มบุคลากรทันทีหรือไม่จำกัดจำนวน ต้องมีการหารือและยืนยันผ่านช่องทางการทูต

8. มองภาพใหญ่ : โอกาสและเงื่อนไขที่ไทยต้องติดตาม

ความร่วมมือทั้ง 7 เรื่องเชื่อมกันเป็นสามมิติ ได้แก่ รักษาตลาดเกษตรเดิมและเปิดตลาดใหม่ ยกระดับฐานอุตสาหกรรมควบคู่กำลังคน และเพิ่มช่องทางการทูตกับการประสานงานระหว่างประเทศ แต่ยังมีความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดจีน ความสามารถของผู้ผลิตชิ้นส่วนไทยในการปรับตัว และแรงกดดันด้านภูมิรัฐศาสตร์

คำถามหลังการเยือนจึงไม่ใช่เพียงลงนามครบกี่ฉบับ แต่คือทุเรียนผ่านกระบวนการส่งออกได้มีประสิทธิภาพขึ้นหรือไม่ สละเกิดยอดขายจริงเท่าไร การลงทุน EV สร้างงานและถ่ายทอดเทคโนโลยีมากน้อยเพียงใด และไทยรักษาความสมดุลทางการทูตได้อย่างไร

บทสรุป

ความสำเร็จของความสัมพันธ์ไทย–จีนไม่ได้วัดจากจำนวนเอกสารที่ลงนาม แต่จากผลที่เกิดขึ้นกับเกษตรกร ผู้ประกอบการ แรงงาน และความสามารถในการรักษาผลประโยชน์ระยะยาวของประเทศ การเยือนครั้งนี้เปิดโอกาสสำคัญ ส่วนผลลัพธ์จะขึ้นอยู่กับการดำเนินงานและการติดตามที่ตรวจสอบได้

/////////////